اين موزه در سال 1374 شمسي در تالار اصلي بناي تاريخي بقعه " شيخ شهاب الدين اهري" تاسيس شده و بخشي از آثار فرهنگي مربوط به ادب و عرفان کشور و آذربايجان در آن گردآوري شده است. موزه ادب و عرفان از موزه هاي تخصصي ايران در نوع خود محسوب مي شود و از اين حيث براي محققان اين عرصه بديع و در نوع خود جالب و ديدني است. در اين موزه آثار ادبي و عرفاني جالبي از دوره هاي تاريخي صفوي تا قاجاريه گردآوري و براي بازديد عرضه شده است. در بخش ادبي موزه آثار نفيسي از کتب خطي دوران صفويي تا قاجار از قبيل قرآن هاي خطي با جلدهاي تذهيب شده لاکي و ديوان شعرا و عرفا مانند ديوان جلال الدين مولوي و گلستان سعدي وجود دارد. همچنين قطعه خطهايي به صورت شکسته و نستعليق از آثار" استادعبدالمجيد طالقاني" ازخوشنويسان قاجاريه و زيارت نامه حضرت سيدالشهدا به قلم "ميرآقاي اهري" و آثاري از استاد درويش از صاحب نامان اهالي عرفان در آن به نمايش گذاشته شده است. ازآثار بسيارارزنده اين بخش طوماري است پارچه اي متعلق به دوره صفويه به طول 360 سانتي متر و به عرض 50 سانتي متر که به سوره هاي کلام الله مجيد باخط نسخ ، ثلث مزين شده است. اين سوره ها در داخل نقوش اسليمي و ترنجي به طرز بسيار زيبايي جاي گرفته اند. دربخش عرفان اين موزه نيز تابلوهاي نقاشي از دوره قاجاريه و مجموعه جالبي از انواع کشکول هاي دراويش از جنس چوب، سفال، چيني و برنز که داراي کتيبه ها و نقوشي از مجالس درويشان است مشاهده مي شود. علاوه براين در اين موزه انواع کلاه هاي مخصوص دراويش در دو دوره صفويه و قاجاريه به همراه تبرزين هاي مرصع طلاکوب و نقره کوب، فراهم شده است. ازديگر اشياي اين بخش، يک در چوبي پاشنه گردان است. اين تماما کنده کاري و منبت کاري شده، داراي کتيبه اي متعلق به قرن هفتم هجري قمري است. بناي اين موزه را که متشکل از يک ايوان بزرگ، دو مناره بلند، دو ايوان کوچک و يک مسجد بزرگ و خانقاه معروف به قوشخانه (لانه پرندگان ) و اتاق هاي متعدد است، به شاه عباس صفوي نسبت مي دهند. برخي از ديوارهاي مجموعه شيخ شهاب الدين اهري در شهر اهر با نقاشي هاي به يادگارمانده از گذشته هاي دور به عنوان دفتر خاطرات يا صفحه اي ويژه براي ثبت خاطرات عارفان و علاقمندان و مريدان شيخ العارفين شهاب الدين که از مسافت هاي دور به ديدار شيخ آمده و در مجموعه مزبور بيتوته مي کردند، اختصاص داده شده بود. بخشي از اين ديوارها توسط اساتيد ميراث فرهنگي مرمت و اشعاري از شعراي معروفي چون "ابوالقاسم نباتي"، "شيخ بهايي" و چند شاعر بزرگ ديگر در خطوط احيا شده از گذشته در بين نوشته هاي موجود شناسايي شده است. اين ديوار به تنهايي يک اثرفرهنگي و تاريخي باارزش محسوب مي شود و گوياي ذوق عرفاني و ادبي ساکنان گذشته هاي دور اين سرزمين است. درکتيبه موجود در مجموعه شيخ شهاب الدين اهري نيز آمده است: مسجد اين مجموعه در دوره قاجاريه تـوسط مصطفي قلي خان اميرکبير، حاکم قراجه داغ بازسازي شده است. اين اثر بزرگ معماري و فرهنگي متعلق به قرن هفتم هجري است و براساس شواهد تاريخي در زمان حيات " شيخ شهاب الدين اهري" داراي ساختمان و تشکيلات منحصر بفردي در منطقه بوده است. طبق برخي مستندات تاريخي تکميل و تعميرات اوليه " بقعه شيخ شهاب الدين اهري " به عصر شاه عباس اول صفوي نسبت داده شده است. گفته مي شود در اوايل قرن يازدهم هجري شاه عباس اول به هنگام مسافرت به آذربايجان و منطقه ارسباران دراين بقعه که مجموعه اي در يک باغ 12 هکتاري بود و به "باغ شيخ" نيز موسوم بود بيتوته کرده و به تعمير و تکميل آن همت گماشته است. اين مجموعه در ادوار زنديه و قاجاريه نيز به دفعات مرمت شده است. مجموعه مزبور از اين نظر که داراي معماري خاص ايراني و اسلامي و فضاسازي خاص معنوي است در نوع خود بي نظير است. متاسفانه بخش هايي از اين بناي بزرگ تاريخي در سال هاي قبـل از انقلاب تخريب و نابود شده و در سالهاي اخير فقط نسبت به احياي آثار باقي مانده اقدام شده است. طبق برخي نوشته ها و شواهد مجموعه شيخ شهاب الدين اهر تا اوايل عصر صفويه داراي آثار و نوشته هاي قابل توجهي از خود شيخ و ساير کتب بوده است که در جنگ بين ايران و عثماني اين آثار غارت و به ترکيه برده شده است. شيخ شهاب الدين محمود اهري عارف بزرگ در سال 580 هجري قمري در اهر متولد و پس از کسب معارف علمي ديني به درجه ارشاد رسيده است. شيخ همچنين به درجات مختلف علمي از جمله قطب نـايل گرديده و از سال 642 تا 665 بعنوان رهبر تمام فرقه هـاي عرفاني ايران در اهر به تدريس و تربيت عرفا و علما مي پرداخت. وي همچنين مرشد سه فرقه عرفاني "خلوتي، بيرامي و مولوي" نيز بوده است. شيخ شهاب الدين محمود اهري بعد از عمري زندگي پربار در شهرستان اهر وفات يافته و در خانقاه خويش در اين شهر دفن شده است. مدفن شيخ با نام بقعه شيخ شهاب الدين زيارتگاه پيروان مشرب عرفاني وي که "شهابيه" ناميده مي شوند، مي باشد. کد/4 612/501/587 شماره 781 ساعت 17:58 تمام